Gids stoffen - Haarvilt

Haarvilt en de verschillende verwerkingsmethoden

Haarvilt is een soort vilt, dat uit gladde dierenharen, zoals van konijnen, gemaakt wordt (in het verleden vaak ook van bevers). Het behoort tot de walk- en persvilten, en bestaat uit slechts moeilijk te scheiden vezels, die een oppervlakteconstructie voor textiel bieden zonder te zijn geweven. De haren worden zolang met vochtigheid, warmte en wrijving behandelt, tot aan het eind een homogeen textiel materiaal ontstaat. De haren worden voor de verwerking gereinigd, gekamd en optioneel geverfd. Daarna worden de verschillenden wollen vezels door een mechanische verwerking (zgn. “”walken“”) door en met elkaar verstrengeld en vervilt. De schubben van de haarvezels kunnen zo door het walken blijvend in elkaar verstrengelt raken om tenslotte een stabiel textiel ontstaat. Door andere manieren van verwerking kan haarvilt met verschillende hardheidsgraden geproduceerd worden. Er bestaat haarvilt in hele zachte, flexibele, maar ook in harde vormen. Bovendien is dit soort vilt een natuurproduct en milieuvriendelijk.

Het oorspronkelijke gebruik van vilt

Vilt is als klassieke stof om te verwerken in de geschiedenis van onze civilisatie al lang bekend. Eerste vondsten die het gebruik van vilt aantonen, gaan terug tot in de nieuwe steentijd ongeveer 6000 v. Chr. Deze vondsten bestonden uit resten van geperste dierharen. Nog oudere vondsten zijn alleen al slecht te vinden, omdat de grondstoffen zeer goed composteerbaar zijn en daardoor allang afgebroken zijn. De oudste viltmutsen werden in het autonome, Mongoolse gebied Bayingolin in West-China gevonden en dateren van ca. 1800 v. Chr. Verdere mutsen uit vilt dateren van rond 1500 v.Chr. en vond men in Denemarken en in Noord-Duitsland in graven van Hunnen.

Ook in Midden-Europa was de bijzondere productie van vilt al vroeg bekend. De viltvondsten uit het Altai gebergte uit de vijfde eeuw voor Chr. bezaten al een verbazingwekkende uniformiteit en werden door applicaties kunstig versierd. Teksten in de literatuur van de Romeinen en Grieken als ook vondsten van werkplaatsen om vilt te maken bij uitgravingen in Pompeii, wijzen erop dan de productie van vilt ook tijdens de Antieken al erg verspreid en bekend was. Maar ware meesters in de vervaardiging van textiel uit vilt waren echter de Tibetanen en Mongolen. Deze volkeren gebruikten het materiaal niet alleen voor kleding, maar maakten ook hun tenten ermee. De nuances in de verwerking en productieprocessen zijn in de loopt der eeuwen veranderd, maar het principe en de grondstoffen zijn gelijk gebleven. Verondersteld wordt zelfs, dat textiel uit vilt het oudste textiel überhaupt is.

Eigenschappen, die overtuigen

Textiele producten uit haarvilt hebben ongeveer de gelijke veelzijdige, positieve eigenschappen als die uit wolvilt. Ze isoleren erg goed tegen kou en hitte, reduceren trillingen en lawaai, absorberen echo's, houden warmte vast, hebben filterende eigenschappen en beschermen tegen vuil en mechanische beschadigingen. Bovendien zijn ze veerkrachtig, enigszins elastisch en kunnen tegen een deukje, wat ze ongevoelig voor kreukels maakt. Haarvilt kan erg veel vochtigheid opnemen en ze tot een veelvoud van het eigengewicht vasthouden en weer afgeven. Vilt uit dierhaar is een milieuvriendelijke en economische grondstof, want biologisch afbreekbaar en de dieren hiervoor kunnen bijna overal ter wereld worden gedomesticeerd.

Valt bijzonder op door hoogwaardigheid

Het is natuurlijk, huidvriendelijk, zacht en luchtdoorlatend en bovendien erg robuust en scheurt niet. Vilt laat zich ook goed verven, snijden en is zelf te maken, zodat veel mensen als hobby decoratieve kleding en woonaccessoires of kunst uit vilt vervaardigen. Maar meestal wordt daarvoor de minder dure variant uit schapenwol gebruikt. Haarvilt heeft echter tegenover andere viltsoorten verschillende voordelen. Zo geldt haarvilt bijv. vergeleken met wolvilt, dat uit krullend schaapswol vervaardigd wordt, als hoogwaardiger. Dit is onder andere daarop terug te voeren, dat het productieproces bij haarvilt verhoudingsgewijs omslachtiger is, omdat het vervilten van gladdere structuren gecompliceerder is dan bij ruwere structuren. Haarvilt heeft een gladdere structuur en oppervlakte als wolvilt, kriebelt minder, is zachter en dus aangenamer op de huid. Meestal heeft haarvilt ook een mooie, edele glans in tegenstelling tot wolvilt, dat in de regel mat is. Verder heeft haarvilt als voordeel, dat hij minder vervormd als hij met vochtigheid in contact komt. Een nadeel van haarvilt is daarentegen de hoge prijs.

Als producten uit haarvilt slechts oppervlakkig vuil geworden zijn, is het meestal voldoende het vilt meteen borstel of vochtige doek af te vegen. Men kan het echter ook schoonzuigen. Is het vilt sterker vervuild, dan is een handwas mogelijk. Het vilt dan eerst nat maken, vervolgens met een volwasmiddel of shampoo inwrijven en daarna grondig en voorzichtig uitspoelen. Na het drogen kan het vilt weer in vorm gedrukt worden, evt. nog met een stoomstrijkijzer voorzichtig nog verbeteren.

In de afgelopen jaren heeft de productie van vilt als textiele stof opnieuw een stormachtige groei doorgemaakt en vilt heeft door zijn vele positieve eigenschappen compleet nieuwe markten veroverd. Hoewel er de afgelopen jaren veel moderne, geavanceerde kunststoffen zijn ontwikkeld, zijn deze niet in staat geweest om het vilt te verdringen. Haarvilt is bijzonder hoogwaardig, heeft uitstekende eigenschappen en is zeer veelzijdig, waardoor het gebruik ervan vrijwel grenzeloos is. Haarvilt wordt vooral gebruikt voor bijzonder fijne en hoogwaardige kleding en accessoires, zoals hoeden (ook bolhoeden of hoge hoeden in het bijzonder), pantoffels, laarzen, jassen, vesten, sieraden of sleutelhangers. Er zijn echter ook tal van toepassingen in het huishouden, in de industrie en in de technologie mogeljik, waarbij voor deze doeleinden meestal meer gebruik wordt gemaakt van het minder dure wolvilt. Textielproducten van vilt zijn in bijna alle branches te vinden en zijn tegenwoordig niet meer weg te denken uit het dagelijks leven.